FANDOM


IPA chart 2005

Kaart van het Internationaal Fonetisch Alfabet


Het Internationaal Fonetisch Alfabet of IPA (Eng. afk.: International Phonetic Alphabet) is een notatiesysteem voor de klanken die in menselijke spraak voorkomen. Het is grotendeels gebaseerd op het Latijns alfabet.

In het ''Uitgebreide IPA'' (Extended IPA) is nog een hele reeks diakritische tekens toegevoegd om kleine uitspraakverschillen aan te geven. Er bestaan ook codes in [[ASCII (tekenset)|ASCII]]-tekens, geschikt om per toetsenbord in te voeren: ''[[SAMPA]]'' en '''[[X-SAMPA]]'''. IPA wordt met name door taal- en spraakkundigen gebruikt.

Geschiedenis Edit

In 1886 stelde een groep van [[Frankrijk|Franse]] en [[Verenigd Koninkrijk|Britse]] taaldocenten, geleid door [[Paul Passy]], de [[International Phonetic Association]] op.<ref name="IPA194-196">International Phonetic Association, ''Handbook'', pp.&nbsp;194–196</ref> Deze organisatie vormde het eerste Fonetische Alfabet. Het eerste alfabet was gebaseerd op het Romaanse Alfabet, maar om het systeem bruikbaar te maken voor alle talen was het toegestaan om van taal tot taal te variëren. Zo werd het geluid {{IPA|ʃ}} oorspronkelijk weergegeven met <c> in het Engels, maar met <x> in Frankrijk.<ref name="IPA194-196"/> In 1888 werd het alfabet echter aangepast om uniform te worden voor alle talen.<ref name="IPA194-196"/><ref>{{cite journal |last=Passy |first=Paul |year=1888 |title=Our revised alphabet |journal=The Phonetic Teacher |pages=57–60}}</ref>

Sinds de creatie heeft het alfabet meerdere veranderingen ondergaan. Vooral in 1900 en 1932 onderging het alfabet grote aanpassingen. Na 1932 bleef het alfabet tot 1989 onveranderd. In 1993 vond er een kleine aanpassing plaats. Naast het toevoegen en weghalen van symbolen, hebben de symbolen vaak ook andere namen gekregen.

Het huidige alfabet is gebaseerd op het Latijnse alfabet, en gebruikt zo min mogelijk niet-Latijnse symbolen. Hoewel het alfabet meer dan 100 symbolen bevat voor klanken, hoeven ze niet allemaal gelijktijdig gebruikt te worden.

Letters Edit

De letters van het alfabet zijn ruwweg onderverdeeld in drie groepen: pulmonische medeklinkers, niet-pulmonische medeklinkers, en klinkers.

Pulmonische medeklinkers Edit

{{Zie hoofdartikel|medeklinker}} Een pulmonische medeklinker is een medeklinker die wordt gevormd door lucht uit de longen te stoten in plaats van de glottis of mond. Binnen deze groep worden klanken onderverdeeld naar [[articulatiepunt]] en [[manier van articulatie]]:

{| class="IPA wikitable" style="text-align: center" |- style="vertical-align: center; font-size: x-small; height: 2em" | rowspan="2" style="font-size: 90%;" | [[Articulatiepunt]] → ! colspan="2" | [[Labiaal]] ! colspan="4" | [[Coronaal (fonetiek)|Coronaal]] ! colspan="4" | [[Dorsaal (fonetiek)|Dorsaal]] ! colspan="4" | [[Radicaal (fonetiek)|Radicaal]] ! colspan="2" rowspan="3" style="width: 4em;" | [[Glottaal]] |- style="vertical-align: center; font-size: x-small; height: 3em" ! rowspan="2" style="width: 4em;" | [[Bilabiaal]] ! rowspan="2" style="width: 4em;" | [[Labiodentaal]] ! rowspan="2" style="width: 4em;" | [[Dentaal]] ! rowspan="2" style="width: 4em;" | [[Alveolaar]] ! rowspan="2" style="width: 4em;" | [[Alveo-palataal|Postalveolaar]] ! rowspan="2" style="width: 4em;" | [[Retroflex]] ! rowspan="2" style="width: 4em;" | [[Palataal]] ! rowspan="2" style="width: 4em;" | [[Velaar]] ! rowspan="2" colspan="2" style="width: 4em;" | [[Uvulaar]] ! rowspan="2" colspan="2" style="width: 4em;" | [[Faryngaal]] ! rowspan="2" colspan="2" style="width: 4em;" | [[Epiglottaal]] |- style="vertical-align: center; font-size: x-small; height: 3em" | style="font-size: 90%;" | [[Manier van articulatie]] ↓ |- style="font-size: 120%;" ! style="font-size: x-small; text-align:left" | [[Nasale medeklinker|Nasaal]] |    [[bilabiale nasaal|m]] |    [[labiodentale nasaal|ɱ]] | colspan="3" |   [[alveolaire nasaal|n]] |    [[retroflexe nasaal|ɳ]] | |   [[palatale nasaal|ɲ]] |    [[velaire nasaal|ŋ]]</span> | colspan="2" |    [[uvulaire nasaal|ɴ]] | colspan="6" style="background:#ccc" | &nbsp; |- style="font-size: 120%;" ! style="font-size: x-small; text-align:left" | [[Plosief]] | [[stemloze bilabiale plosief|p]] [[stemhebbende bilabiale plosief|b]] | [[stemloze labiodentale plosief|p̪]] [[stemhebbende labiodentale plosief|b̪]] | colspan="3" |[[stemloze alveolaire plosief|t]] [[stemhebbende alveolaire plosief|d]] | [[stemloze retroflexe plosief|ʈ]] [[stemhebbende retroflexe plosief|ɖ]] | [[stemloze palatale plosief|c]] [[stemhebbende palatale plosief|ɟ]] | [[stemloze velaire plosief|k]] [[stemhebbende velaire plosief|ɡ]] | colspan="2" | [[stemloze uvulaire plosief|q]] [[stemhebbende uvulaire plosief|ɢ]] | colspan="2" style="background:#ccc" | &nbsp; | colspan="2" | [[epiglottale plosief|ʡ]] | style="width: 1em;" | [[Glottisslag|ʔ]] | style="width: 1em; background:#ccc" | &nbsp; |- style="font-size: 120%;" ! style="font-size: x-small; text-align:left" | [[Fricatief]] | [[stemloze bilabiale fricatief|ɸ]] [[stemhebbende bilabiale fricatief|β]] | [[stemloze labiodentale fricatief|f]] [[stemhebbende labiodentale fricatief|v]] | [[stemloze dentale fricatief|θ]] [[stemhebbende dentale fricatief|ð]] | [[stemloze alveolaire fricatief|s]] [[stemhebbende alveolaire fricatief|z]] | [[stemloze postalveolaire fricatief|ʃ]] [[stemhebbende postalveolaire fricatief|ʒ]] | [[stemloze retroflexe fricatief|ʂ]] [[stemhebbende retroflexe fricatief|ʐ]] | [[stemloze palatale fricatief|ç]] [[stemhebbende palatale fricatief|ʝ]] | [[stemloze velaire fricatief|x]] [[stemhebbende velaire fricatief|ɣ]] | style="width: 1em;" | [[stemloze uvulaire fricatief|χ]] | rowspan="2" style="width: 1em;" | [[stemhebbende uvulaire fricatief|ʁ]] | style="width: 1em;" | [[stemloze faryngale fricatief|ħ]] | rowspan="2" style="width: 1em;" | [[stemhebbende faryngale fricatief|ʕ]] | style="width: 1em;" | [[stemloze epiglottale fricatief|ʜ]] | rowspan="2" style="width: 1em;" | [[stemhebbende epiglottale fricatief|ʢ]] | rowspan="2" colspan="2" | [[stemloze glottale fricatief|h]] [[stemhebbende glottale fricatief|ɦ]] |- style="font-size: 120%;" ! style="font-size: x-small; text-align:left" | [[Approximant]] |    [[Stemhebbende bilabiale fricatief|β̞]] |    [[labiodentale approximant|ʋ]] | colspan="3" |    [[alveolaire approximant|ɹ]] |    [[retroflexe approximant|ɻ]] |    [[palatale approximant|j]] |    [[velaire approximant|ɰ]] | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |- style="font-size: 120%;" ! style="font-size: x-small; text-align:left" | [[Tril]] |    [[bilabiale tril|ʙ]] | | colspan="3" |    [[alveolaire tril|r]] |     [[retroflexe tril|ɽ͡r]] | | style="background:#ccc" | | colspan="2" |    [[uvulaire tril|ʀ]] | colspan="2" style="background:#ccc" | | colspan="2" |    [[epiglottale tril|я]]* | colspan="2" style="background:#ccc" | &nbsp; |- style="font-size: 120%;" ! style="font-size: x-small; text-align:left" | [[Flap (fonetiek)|Tap of Flap]] | |   [[bilabiale flap|<span class="IPA" style="font-family: Charis SIL, Doulos SIL, DejaVu Sans;">ⱱ̟</span>]]<small><sup>†</sup></small> |    [[labiodentale flap|<span class="IPA" style="font-family: Charis SIL, Doulos SIL, DejaVu Sans;">ⱱ</span>]]<small><sup>†</sup></small> | colspan="3" |   [[alveolaire tap|ɾ]] |    [[retroflexe flap|ɽ]] | &nbsp; | style="background:#ccc" | | colspan="2" |    [[Uvulaire flap|ɢ̆]] | colspan="2" style="background:#ccc" | &nbsp; | colspan="2" |    [[epiglottale flap|ʡ̯]] | colspan="2" style="background:#ccc" | &nbsp; |- style="font-size: 120%;" ! style="font-size: x-small; text-align:left" | [[Lateraal (fonetiek)|Laterale fricatief]] | colspan="2" style="background:#ccc" | | colspan="3" | [[stemloze alveolaire laterale fricatief|ɬ]] [[stemhebbende alveolaire laterale fricatief|ɮ]] | [[stemloze retroflexe laterale fricatief|<span class="IPA" style="font-family:Charis SIL, Doulos SIL, serif"></span>]]*    | [[stemloze palatale laterale fricatief|<span class="IPA" style="font-family:Charis SIL, Doulos SIL, serif"></span>]]*    | [[stemloze velaire laterale fricatief|<span class="IPA" style="font-family:Charis SIL, Doulos SIL, serif"></span>]]*    | colspan="2" | &nbsp; | colspan="7" style="background:#ccc" | &nbsp; |- style="font-size: 120%;" ! style="font-size: x-small; text-align:left" | [[Lateraal (fonetiek)|Laterale approximant]] | colspan="2" style="background:#ccc" | | colspan="3" |    [[alveolaire laterale approximant|l]] |    [[retroflexe laterale approximant|ɭ]] |    [[palatale laterale approximant|ʎ]] |    [[velaire laterale approximant|ʟ]] | colspan="2" | &nbsp; | colspan="7" style="background:#ccc" | |- style="font-size: 120%;" ! style="font-size: x-small; text-align:left" | [[Lateraal (fonetiek)|Laterale flap]] | colspan="2" style="background:#ccc" | &nbsp; | colspan="3" |    [[alveolaire laterale flap|ɺ]] |    [[retroflexe laterale flap|<span class="IPA" style="font-family:Charis SIL, Doulos SIL, serif"></span>]]* |    [[palatale laterale flap|ʎ̯]] |    [[velaire laterale flap|ʟ̆]] | colspan="2" | &nbsp; | colspan="7" style="background:#ccc" | &nbsp; |}

;Notities * Een asterisk (*) betekent dat deze klank (nog) geen officieel symbool heeft in het Internationaal Fonetisch Alfabet. * † betekent dat dit symbool nog maar net is toegevoegd aan [[Unicode]]. Sinds Unicode 5.1.0, is dit het geval voor de [[labiodentale flap]]. * Bij twee symbolen naast elkaar in hetzelfde vak staat het linkersymbool voor de [[stemloos|stemloze]] klank, en de rechter voor de [[stemhebbend]]e klank. * Grijze vlakken zijn klanken die als onmogelijk worden gezien om uit te spreken.

  • De symbolen {{IPA|[ʁ, ʕ, ʢ]}} vertegenwoordigen stemhebbende fricatieven of approximanten.

Coarticulatie Edit

[[Coarticulatie]]s zijn klanken met twee articulatiepunten, die tegelijkertijd worden gebruikt. {| class="IPA wikitable" | style="text-align:center; font-size:larger; width:2em;" | [[stemloze labiovelaire approximant|ʍ]] | Stemloze labio-velaire approximant |- | style="text-align:center; font-size:larger;" | [[stemhebbende labiovelaire approximant|w]] | Stemhebbende labio-velaire approximant |- | style="text-align:center; font-size:larger;" | [[labio-palatale approximant|ɥ]] | Labiaal-palatale approximant |- | style="text-align:center; font-size:larger;" | [[Stemloze alveolo-palatale fricatief|ɕ]] | Stemloze alveolo-palatale fricatief |- | style="text-align:center; font-size:larger;" | [[Stemhebbende alveolo-palatale fricatief|ʑ]] | Stemhebbende alveolo-palatale fricatief |- | style="text-align:center; font-size:larger;" | [[Stemloze palataal-velaire fricatief|ɧ]] | Stemloze palataal-velaire fricatief |}

Affricaten en dubbele articulatie Edit

[[Affricaat|Affricaten]] en [[dubbel gearticuleerde medeklinker]]s worden weergegeven met symbolen die bestaan uit twee andere symbolen, verbonden met een verbindingsstreep.

{| class="IPA wikitable" |- ! Teken ! Naam |- | style="text-align:center; font-size:larger;" | [[stemloze alveolaire affricaat|t͡s]] | Stemloze alveolaire affricaat |- | style="text-align:center; font-size:larger;" | [[Stemhebbende alveolaire affricaat|d͡z]] | Stemhebbende alveolaire affricaat |- | style="text-align:center; font-size:larger;" | [[Stemloze postalveolaire affricaat|t͡ʃ]] | Stemloze postalveolaire affricaat |- | style="text-align:center; font-size:larger;" | [[Stemhebbende postalveolaire affricaat|d͡ʒ]] | Stemhebbende postalveolaire affricaat |- | style="text-align:center; font-size:larger;" | [[Stemloze alveolo-palatale affricaat|t͡ɕ]] | Stemloze alveolo-palatale affricaat |- | style="text-align:center; font-size:larger;" | [[Stemhebbende alveolo-palatale affricaat|d͡ʑ]] | Stemhebbende alveolo-palatale affricaat |- | style="text-align:center; font-size:larger;" | [[Stemloze palatale affricaat|c͡ç]] | stemloze palatale affricaat |- | style="text-align:center; font-size:larger;" | [[stemhebbende palatale affricaat|ɟ͡ʝ]] | stemhebbende palatale affricaat |- | style="text-align:center; font-size:larger;" | [[stemloze alveolaire laterale affricaat|t͡ɬ]] | stemloze alveolaire laterale affricaat |- | style="text-align:center; font-size:larger;" | [[stemloze labiaal-velaire plosief|k͡p]] | stemloze labial-velar plosief |- | style="text-align:center; font-size:larger;" | [[stemhebbende labiaal-velaire plosief|ɡ͡b]] | stemhebbende labiaal-velair plosief |- | style="text-align:center; font-size:larger;" | [[labiaal-velaire nasaal|ŋ͡m]] | labiaal-velaire nasaal |}

Niet-pulmonische medeklinkers Edit

Niet-pulmonische medeklinkers zijn klanken waarvan de luchtstroom niet afhankelijk is van de longen. In deze groep bevinden zich de [[klik (fonetiek)|kliks]], [[implosief|implosieven]] en [[ejectief|ejectieven]]. {| class="IPA wikitable" |- valign=top ! colspan="2" | [[Klik (fonetiek)|Klik]] ! colspan="2" | [[Implosief]] ! colspan="2" | [[Ejectief]] |- valign=top | style="text-align:center; font-size:larger; width:2em;" | [[bilabiale klik|ʘ]] | Bilabial | style="text-align:center; font-size:larger; width:2em;" | [[Stemhebbende bilabiale implosief|ɓ]] | Bilabiaal | style="text-align:center; font-size:larger; width:2em;" | ʼ | ''als voorbeeld:'' |- valign=top | style="text-align:center; font-size:larger;" | [[dentale klik|ǀ]] | Laminale alveolaire ("dental") | style="text-align:center; font-size:larger;" | [[Stemhebbende alveolaire implosief|ɗ]] | Alveolaar | style="text-align:center; font-size:larger;" | [[bilabiale ejectief|pʼ]] | Bilabiaal |- valign=top | style="text-align:center; font-size:larger;" | [[postalveolaire klik|ǃ]] | Apical (post-) alveolaar ("retroflex") | style="text-align:center; font-size:larger;" | [[Stemhebbende palatale implosief|ʄ]] | Palataal | style="text-align:center; font-size:larger;" | [[alveolaire ejectief|tʼ]] | Alveolaar |- valign=top | style="text-align:center; font-size:larger;" | [[palatale klik|ǂ]] | Laminaal postalveolaar ("palataal") | style="text-align:center; font-size:larger;" | [[Stemhebbende velaire implosief|ɠ]] | Velaar | style="text-align:center; font-size:larger;" | [[velaire ejectief|kʼ]] | Velaar |- valign=top | style="text-align:center; font-size:larger;" | [[Laterale alveolaire klik|ǁ]] | Laterale coronaal ("lateraal") | style="text-align:center; font-size:larger;" | [[Stemhebbende uvulaire implosief|ʛ]] | Uvulaar | style="text-align:center; font-size:larger;" | [[Alveolaire ejectieve fricatief|sʼ]] | Alveolaire fricatief |}

Klinkers Edit

{{Zie hoofdartikel|Klinker (klank)}} Het Internationaal Fonetisch Alfabet deelt de klinkers in naar de positie van de tong bij het uitspreken.

{{Tabel IPA-klinkers}}

Klanken zonder symbolen Edit

Nog niet alle klanken hebben in het Internationaal Fonetisch Alfabet een symbool gekregen.

De blanco velden kunnen zonder veel moeite worden ingevuld indien dat ooit nodig is. De symbolen voor nieuwe medeklinkers worden vaak gevormd door de symbolen voor reeds bestaande medeklinkers iets aan te passen.

Toonsoorten Edit

De "e" kan vervangen worden. {| class="wikitable" align=left width=60% ! toonletter in IPA || Nederlandse toon || uitleg |- | e˥ || éé || extra hoog |- | e˦ || ée || hoog |- | e˧ || ee || midden |- | e˨ || èe || laag |- | e˩ || èè || extra laag |- | eː || ee- || lange toon |- | eˑ || u- || halflange toon |} {{Clearboth}}

Zie ook Edit

* [[Spiritus (taalkunde)|Spiritus]] pʰ * [[Palatalisatie]] pʲ * [[Klankinventaris]] * [[Klankinventaris van het Nederlands]] * [[IPA-notatie voor het Nederlands en het Afrikaans]]

{{Appendix||2=

Noten Edit

{{References}} }}

Externe links Edit

* [http://www2.arts.gla.ac.uk/IPA/ International Phonetic Association] * [http://www.langsci.ucl.ac.uk/ipa/ De complete verzameling symbolen] * [http://www.lfsag.unito.it/ipa/index_en.html Multimedia IPA Chart] en [http://www.lfsag.unito.it/ipa/editor_en.html PhonPad IPA Editor] {{Commons|International Phonetic Alphabet|International Phonetic Alphabet}} {{Commonscat|IPA charts}}

[[Categorie:Fonetiek]] [[Categorie:Fonologie]] [[Categorie:Alfabet]]

Ad blocker interference detected!


Wikia is a free-to-use site that makes money from advertising. We have a modified experience for viewers using ad blockers

Wikia is not accessible if you’ve made further modifications. Remove the custom ad blocker rule(s) and the page will load as expected.