Fandom

Brabantian Wiki

Antwerpse uitspraak

29pages on
this wiki
Add New Page
Comments0 Share

Dit artikel is in het Algemeen Nederlands geschreven

De uitspraak van Antwerpse woorden komt voor meer dan 85% overeen met het algemeen nederlands, om de verschillen duidelijk te maken zal soms in dit artikel gebruik gemaakt worden van


Algemeen Edit

Zoals alle Brabantse dialecten onderscheidt het Antwerps zich ook door enkele opvallende klinkereigenaardigheden.

De uitspraak van de tweeklanken ei en ui :

  • de ei/ij wordt uitgesproken als in het duitse woord (de)'klein' ze is vergelijkbaar met een de uitspraak van het Nederlandse woord "kraai",
  • de eu als zoals in het duitse woord (de)'Kreuz' ; in de rest van brabant daarentegen verschuift de uitspraak naar een lange eenklank de "èè" (zoals in (fr)'mère') en "èù" (zoals in (fr)'beurre').
  • typisch Brabants is het in alle gevallen lang uitspreken van de "ie" en "oe". In het Nederlands zijn deze twee klinkers verkort, behalve wanneer en een r op volgt. U hoort het lengteverschil in de woordparen: biet/bier en boek/boer. [1]

De overzichtstabellen geven een vergelijkend overzicht van de klankinventaris van het Standaardnederlands, het Vlaams, (het surinaams en Standaardafrikaans ( waar het afwijkt tegenover het Antwerpse Dialect in IPA-notatie, de voorbeelden hebben betrekking op de antwerpse uitspraak .

Zie ook Edit

MedeklinkersEdit

De uitspraak van de medeklinkers is meestal dezelfde als die van het Nederlands.

IPA Voorbeelden
NLFlag
NL
Vlaanderen
VL
SURFlag
SUR
Suid Afrika
AFR
ANTWFlag
ANT
Medeklinkers
p
pot, stop, heb
b
boôt
t
taal, pad
d
doe
k
kan, dak
g
en: goal ; fr: guerlin
m
man, kom
n
nu, aan
ŋ
Engels, kind, hond, punt
f
foto, hoofd
v
f
v
voor, over
s
sap, bussen, is
z
zeg
ʃ
chef, shampoo
jungle
x
ç
x
ç
licht, berg
s
schip,schrijver,school
x
ɣ
x
ɣ
gaat, negen
ʃ
ʒ
ʃ
ʒ
george, jus m shirt,short
ʃ kindshe
ɦ
?
'iêt
ɦ
?

ɦ

gehad (g?ad) g'oêrd

geheugen, gehoêr

ʀ/ɹ
ʀ/r
ʀ/ɹ
r
ʀ/r
rood, voor
ʋ
w
v
w
weg
l
lang
ɫ
taal
ʝ
ja, project, draai
ʔ
beamen (ʔaːmən)
NLFlag
NL
Vlaanderen
VL
SURFlag
SUR
Suid Afrika
AFR
ANTWFlag
ANT
Voorbeelden
  • Eindverscherping:  Het Antwerps kent ook een soort eindverscherping aan het einde van een woord; net als in het Nederlands is er geen verschil te horen tussen t/d, p/b; s/z, f/v, ch/g; en [g]/k [ʃ]/[ʒ] aan het eind van een woord. Meestal worden ze inderdaad stemloos uitgesproken, met uitzondering van wanneer het volgende woord met een b of d begint - maar: s/z, f/v, ch/g worden ook stemhebbend uitgesproken als het volgende woord met een klinker begint. [2]
  • De n wordt regelmatig gevelariseerd tot [ŋ] ('ng') wanneer ze in hetzelfde lid van een samenstelling/woord wordt voorafgegaan door een beklemtoonde korte e (leŋze), i (kiŋd), o (koŋt), u (muŋt), [œ] (korte eu - möŋd) of [ʊ] (korte oe). Verder vindt men ze vaak gevelariseerd in woorden waar een stamklankverkorting is opgetreden, bijvoorbeeld in de korte vorm van schoen [sçuˑn]: schóeng [sçʊŋ]. Net als in het Nederlands klinkt de n door assimilatie als [ŋ] voor een [k].[3]
  • De 'h', in het begin van een woord wordt niet aangeblazen (dus eigenlijk niet uitgesproken). 'Holland' klinkt dus als "Ollant" en 'hond' als "ongt".
  • In sommige gevallen meestal in het midden van een woord wordt ze wel uitgesproken, maar minder hard aangeblazen dan in het Nederlands zoals in geheuge. Een typisch Antwerps voorbeeld is het werkwoord 'behangen' en de ermee geassocieerde naamwoorden 'behangpapier' etc, niet enkel is er de niet aangeblazen 'h', de uitspraak laat ook toe een tijdsevolutie over generaties heen vast te stellen :
    • de oudere antwerpssprekers (geboren voor de jaren 80) zouden het werkwoord 'behangen' uitspreken als bangen en ze gebruiken daarbij bangsel(papier) en bangselkol ofte bangselpap, en de 'behanger' in nen banger
    • de jongere generatie (van twintigers bijvoorbeeld) zou de uitspraak "be'angen" en  "be'angpapier" en "be'anglijm" gebruiken , waarbij de pause aangeduid door de apostrofe een nauwelijks hoorbare en niet aangeblazen 'h' produceert, er is dan ook sprake van een Algemeen-Nederlandse of tussentaalse invloed.[4]
  • De "sh", medeklinker uit het Engels, is equivalent aan de "sj" in het Nederlands en wordt in het Algemeen Nederlands gebruikt in woorden die in het Antwerps vrijwel onbekend zijn. Maar in het Antwerps wordt de medelinker wel gebruikt zoals in verkleinwoorden (kindshe, stiêntshe) en in Engelse leenwoorden zoals T-shirt, shit, short of shotte (voetballen).   
  • De "zj", medeklinker uit het Frans, komt vooral voor in leenwoorden uit het Frans zoals zjendaerm (gendarme), zjust (juist)  of zjaloes (jaloers). het is de stemhebbende vorm van sh en wordt in dezelfde gevallen als andere stemhebbende medeklinkers verstemloosd. [5]

Klinkers Edit

Vooraan Bijna-vooraan Midden Bijna-achteraan Achteraan
Gesloten
Blank vowel trapezoid
i • y
ɨ • ʉ
ɯ • u
ɪ • ʏ
e • ø
ɘ • ɵ
ɤ • o
ɛ • œ
ɜ • ɞ
ʌ • ɔ
a • ɶ
ɑ • ɒ
Bijna gesloten
Gesloten-midden
Midden
Open-midden
Bijna-open
Open

Door op de tekens van de bovenstaande schema IPA klinkers te klikken wordt de standaard uitspraak hoorbaar. de Klankinventaris van het Nederlands, is de basis voor de voor de voorstelling van de klanken van het Antwerps dialect.

Iets wat meteen opvalt aan het Antwerpse klinkerstelsel is dat de korte klinkers vaak helder zijn en de lange dikwijls dof - in het Algemeen Nederlands is namelijk net het tegenovergestelde. Bijvoorbeeld klinkt ziel in het Nederlands als [ziˑl], terwijl het in het Antwerps als [zɪˑl] zal klinken of het woord mis in het Nederlands als [mes] of [məs], terwijl het in het Antwerps [mis] zal klinken.

IPA Voorbeelden
NLFlag
NL
Vlaanderen
VL
SURFlag
SUR
Suid Afrika
AFR
ANTWFlag
ANT
Klinkers
ɑ
ɐ
af, bad
ɑ
a
ɑ
a
bal, knal, vallen
ɑː
ɒ/ɒː
aan, paard, ga
ae
aentwaerps
ə
een, de
ɛ
en, bed
eˑə<center>
<center>ɛˑ beet, zeven
eˑə
t,
eˑə
keel, geel,
ɪ
ə
i
tip, is
i
i:
iemand, die
ɪː
i:
bier
ɔ
op, bot
oː/ʊː
uˑo
ʊu
bt, grt
uˑo
ɑu
over, goot, school
ɔ:
accompte
u
hoed, doe
ʏ
hut, dun
øː
deur, neus, beu
y(ː)
u, uur
ø
wört, vördeur
ɛi
əi
ai
ij, ei, bij, trein
œy
ɔə
buit
ʌu
ɔu
əu
ɑu
koud, zout
ʌu
ɔu
ɑ:
vrou'w
NLFlag
NL
Vlaanderen
VL
SURFlag
SUR
Suid Afrika
AFR
ANTWFlag
ANT
Voorbeelden

De klinker 'a' Edit

er zijn 3 uitspraken van de klinker a in het Antwerps : 2 lange en 1 korte :

De korte a Edit

  • klinkt als de Nederlandse korte a maar scherper [ɐ]- zoals het Franse woord à in de zin (fr)allons à la gare.
    • Voorbeelden: kat, zak, pas, matrak
  • Vóór de l wordt ze verdonkerd [6] en klinkt daarom als de "au" maar kort: [a].
    • Voorbeelden: bal [bal]

De lange a Edit

  • klinkt als [ɒ] zoals in de Scandinavische talen of in het Engelse 'board'
    • Voorbeelden: 'maan' [mɒn], 'baard' [bɒrt], 'traag' [trɒx], 'baan' [bɒn],
      • het woord 'straat' [strɒt] wordt soms lang uitgesproken zoals in "ik gaan nor den bakker in de keurte gastesstraat" [ik xɒn nor den bakkər in de kørte gastəsstrɒt]
      • maar soms ook kort zoals in "den buro in d'Oemmegaenckstrot" [oemməgænkstrɞt] (uitgesproken zoals de o in hok) hiervoor is echter geen regel gedfinieerd.

De Aentwaerpse platte ae of korte gerekte a Edit

  • is wat men in het onderwijs de "Antwerpse a" noemt, gewoonlijk voor r of n, klinkt ze zoals in het Franse woord "gare" [æ], hiervoor gebruiken we zoals in de Camerman schrijfwijze dan ook het grafeem "æ" of "ae"
    • Voorbeelden: waerm, staerk, laend, baenk, waerke(n) [7]

Andere op a gelijkende klanken Edit

De nederlandse lange aa klank [ɑ:] wordt in het antwerps ook gebruikt maar is de uitspraak voor een tweeklank [ɑə] zoals in vrouw uitgesproken [vrɑ:] (zie verder de tweeklank au)

De klinker 'e' Edit

De doffe e of sjwa Edit

klinkt hetzelfde als in het AN: [ə]. Zie echter ook de korte eu.

  • Voorbeelden: wille(n) [willə(n)], de [də]

De korte e Edit

  • klinkt als [ɛ] (de korte e van het AN) of [ɪ] (de korte i van het AN).
    • Voorbeelden: bed [bɛt], zes [zɛs], mes [mɛs] [8]
  • Vóór "l" klinkt ze echter als [.] (het eerste deel van de tweeklank "ei" in het AN)
    • Voorbeelden: belang [b.laŋ] mar niet in bel [bɛl] [8]
  • Zie de gerekte a voor de gerekte e in bijvoorbeeld werken uitgesproken als  "waereke".

De lange e Edit

van het Nederlands beantwoordt aan drie Antwerpse fonemen : [ei] [ɛ:] [e:] of [ɛi] of als tweeklank [eə]' of tweeklank [iə].

  • Als ze ontstaan is uit een vroeg gerekte korte e, ä of i, klinkt ze als [ei] [ɛ:] [e:] of [ɛi].
    • Voorbeelden: beet [bɛˑt], zeve(n) [zɛˑvə(n)] [8]
    • Net als in de oude Nederlandse schrijftaal, hebben enkelvoudsvormen in de verleden tijd bij de sterke werkwoorden zich qua klinkerkwaliteit aan de meervoudsvormen aagepast
      • Voorbeeld: rijden, riêd, reden, gereden > rije(n), ree, reeë(n), gereeë(n) [9]
  • In sommige gevallen is ze een tweeklank [eə].
    • Voorbeelden: keêl [keəl], geêl [ʝeəl]
    • Het onderscheid tussen "ee" en "eê" lijkt te verdwijnen.[10]
  • De lange ee uitgesproken als de tweeklank [iə].
    • Als ze ontstaan is uit een Germaanse "ai" [11]
      • Voorbeelden: liêren [liərə(n)], miêr [miər] en miêst[miəst] (meer, als in veel-meer-meest), kliêre [kliərə] [12]
    • Tot "iê" horen ook de leenwoorden met een Romaanse tweeklank Latijnse e vóór -st. [13]
      • Voorbeelden: biêst, fiêst, miêster[13]
    • Woorden waarin het AN een ee vertoont, ontstaan na syncope van een mediane d, en waarin die syncope niet meer aangevoeld wordt. [13]
      • Voorbeelden: gedwiê, [13]
      • Dikwijls gebruikt Smout het voorbeeld kwiêle(n) met [iə] (kwelen) , wat steevast tot discussie leidt want Antwerpssprekers houden vast aan de uitspraak kweêle(n) met [eə]
    • Zelfstandige naamwoorden waar het AN een beklemtoond -eel heeft, worden ook als "iê" uitgesproken. [14]
      • Voorbeelden: barriêl, kastiêl, kamiêl, pensiêl, ...
      • Andere gevallen met "iê": viêrting (veertien), fiêrtig (veertig), viê, liêg (laag),[13], iêmer (emmer) [15]

De klinker 'i' Edit

In het AN verschilt "i" en "ie" vooral qua klinkerkwaliteit: [ɪ] en [i], ook al kan de "ie" soms, met name vóór r, lang worden uitgesproken. In het Antwerps worden de fonemen vooral onderscheiden door de klinkerlengte, ook al klinkt de lange i hier niet qua kwaliteit hetzelfde als de korte.

De korte i Edit

klinkt als [i] , uitgesproken met getrokken mondhoeken, de heldere "ie" van het AN maar in het Antwerps altijd staccato. (voor een antwerpenaar klinkt de uitspraak in het AN van woorden als "vis" en "mis" als in "misdienaar" als [ves] (dichter bij vest dan bij vis) en [mes] (eetgerij) )

  • Voorbeeld: vis [vis], kist[]kist], missendinder [missəndiŋdər]

De lange i Edit

meestal "ie" geschreven klinkt als [ɪ:] de korte i van het AN maar lang.

  • Voorbeelden: bier [bɪ:r], gieter [gɪ:tər]

De verdeling tussen de korte en de lange i is niet altijd dezelfde.

  • Voorbeelden: friet = frit [frIt], vriend = beide uitrapken worden gebruikt : vrind [vrIŋt] of vriend [vrɪ:ŋt]of maar ook kind [kIŋt] [16]

Brabanders spreken de ie en oe echter altijd lang uit. De korte ie – die in het Nederlands dus bijna altijd voorkomt, behalve voor een r – wordt in het Brabants gebruikt in plaats van de korte i (en op dezelfde wijze wordt de korte u een uu). Brabanders spreken dus van een "puut" (put) of "roes" en een "brielleke"(brilletje).

Het verschil dat in het Nederlands bestaat tussen een korte i ( als in bidden) en korte ie (als in bieden), wordt in het Brabants dus iets minder duidelijk: de ie wordt de ene keer kort en de andere keer lang uitgesproken. Voor niet-Brabantse oren klinkt dat soms niet zo erg verschillend en dan lijkt het of er geen verschil zou zijn bij bv. ne viêze vies 'een vieze vis'. Dit samenvallen van korte i en korte ie staat overigens in het Brabantse gebied zelf erg onder druk. Onder invloed van het niet meer zo dialectvaste noorden van het taalgebied worden tegenwoordig ook in de dialecten in Noord-Brabant de korte i’s al niet meer als ie, maar op z’n Nederlands uitgesproken.[17]

Andere op i gelijkende klanken Edit

de lange ee uitgesproken als de tweeklank [iə].

De klinker 'o' Edit

De korte o Edit

klinkt precies zoals in het Belgisch AN als [ɔ] of [o] staccato.

  • Voorbeelden: kot [kot], mor [mɔr].

Dikwijls heeft het Antwerps een korte oe [ʊ] (zoals in (de)Stuttgart ) waar het AN een korte o heeft .

  • Voorbeelden lùmp [lʊmp] , ùnger [ʊŋər]

De lange o Edit

van het AN is in het Antwerps nog duidelijk verdeeld in twee klanken[11], oo [ɤu] en oô/oê [uə].

  • Indien ze afkomstig is van een Germaanse <au>, klinkt ze als [uə] of gediftongeerd tot '[ʊu]', d.w.z. een lange "oe" met een naslag. Camerman noteert dit als "oê" naar analogie van zijn andere gekozen grafemen; maar andere auteurs verkiezen "oô" omdat hij zich zou laten leiden door het phonetische klankbeeld van de "oe" in het nederlands.
    • Voorbeelden: groôt of groêt [ʝruət], noôt [nuət] (nooit), oôg [uəx][12]
  • Ook Franse leenwoorden met -oi- krijgen <oô>: ivoôr, komfoôr, framboôs, kantoôr[18],
  • Het voorvoegsel oor- is oôr- of oêr-[uə] geworden zoals in oêrzaak[uərzɒ:k] , behalve in het woord oorlog[ɑurlɔg].[19]
    • Andere voorbeelden met oô/oê: poôrt, lantoôr, pastoôr, persoôn, doôs, droôg, wône(n), gewoôn, kroôn, matroôs, patroôn, Rôme(n), roôs (roos -de bloem) , smôre(n) (en smoôr) (rook), stôre(n), troôn, verôvere(n), woô(n)stag,[18], voôrt, bôre(n), koôr(d) (touw), koôr(zangkoor), poôs(pauze), moôrd[20], bekôre(n)[21].
  • In de meeste andere gevallen klinkt ze ongeveer hetzelfde als in het AN, maar ongerond: [ɑ:] - eventueel met diftongering tot [ɑu]
    • Voorbeelden: school, riool [22] en oorlog/oorlogen : [ɑurlɔg] / [ɑurlɑugə(n)]
  • Net als in de oude Nederlandse schrijftaal, hebben enkelvoudsvormen in de verleden tijd bij de sterke werkwoorden zich qua klinkerkwaliteit aan de meervoudsvormen aagepast
    • Voorbeeld: kruipen, kroôp, kropen, gekropen > kruipe(n), kroop, krope(n), gekrope(n) [23]

De vuistregel om het onderscheid tussen de oo [ɑu] en oô [uə] te kunnen maken is teruggrijpen naar de oude spelling van sommige woorden: bvb kolen[kɑulə] en koêlen[kuələ].

  • (oude spelling)kolen (van steenkool) wordt uitgeproken met de [ɑu] als kolen, zoals in kolen van de kolenboer
  • (oude spelling)koolen (groente zoals bloemkool) wordt uitgeproken met de [uə] als koôlen of koêlen zoals in bloemkoôl, bloemkoêle van de gruntenboer

De gerekte o Edit

vooral in (franse) leenwoorden wordt een soort gerekte korte o gebruikt [ɔ:]

  • voorbeelden : acconte [akɔ:nt]

De klinker 'oe' Edit

In het Antwerps is de klinker oe geen tweeklank (vooral de korte). De "oe" wordt meestal kort uitgesproken, maar soms ook lang verlengd met een soort naslag.

De korte oe Edit

klinkt zoals haar tegenhanger in het Duits: [ʊ] of [u] (de)Stuttgart.

  • Voorbeelden: (gij) rùpt [rʊpt] <refname="CAMERMAN2007-21-22">Camerman, F., Antwerps schrijven, 2007, blz. 21-22.</ref>

De lange oe Edit

zijn ongeveer dezelfde woorden als in het AN, maar ze wordt altijd lang uitgesproken.

  • De lange oe klinkt als als iets tussen de <oe> en de <oo> van het AN: [ʊ:].
    • Voorbeelden: roep [rʊˑp], boer [bʊ:r], snoep [snʊˑp]

Anders dan in het AN is het niet mogelijk onderscheid te maken tussen een woord uitgesproken met korte "oe" of een woord met lange "oe", , het verschil is echter niet in alle gevallen te verklaren uit de fonetische context.[24]. Woorden die met korte oe worden uitgesproken hebben in het AN een "oe" of "oo" hebben, dikwijls als resultaat van stamklankverkorting van de lange oe of van de oô [25], en woorden die in het AN een korte "o" hebben. Dat is vooral het geval voor een nasale medeklinker (n, m, ŋ).[26]

  • voorbeelden : schroef of slùf (pantoffel), roem of blùm(een snijbloem of bakbloem),
  • in sommige gevallen is het zelfs veranderlijk over verschillende vervoegingen zoals roepen : ik roep maar gij rùpt of in samenstellingen een groêt broêd (groot brood) of grùtmoeder (oma)
  • of heeft hetzelfde woord verschillende betekenissen : poep (billen of zitvlak) of pùp (lappenpop)

De klinker 'u' Edit

De korte u Edit

klinkt zoals in het Franse woord "perdu" [y], of als een verkorte en scherpe <uu> van het AN.

  • Voorbeelden: bus [bys], mus [mys]

De lange u Edit

klinkt als [Y:] de Nederlandse korte maar lang, maar neigt vaak naar de Nederlandse eu.

  • Voorbeelden: muur [mY:r], vruug [vrYˑç] = vroeg, duvel [dYˑvəl] = duivel[22]
  • Soms heeft het Antwerps een vorm met <uu> waar het Nederlands een met <oe> (broer = bruur) of <ui> (duivel = duvel) heeft. In het eerste geval is er sprake van een umlaut, in het tweede is het een restant van de toestand voordat uu diftongeerd werd tot ui.

De klinker 'eu' Edit

In het Antwerps is de eu klank geen tweeklank, en kent net als in het Duits twee uitspraken van eu's/ö's: een lange en een korte.

De korte eu Edit

is qua uitspraak gelijk aan de sjwa (of doffe e) [ø] zoals in de scandinavische naam Bjørn of het Duitse ö , maar verschilt er wezenlijk van omdat ze in beklemtoonde lettergrepen kan optreden.

Het is niet altijd gemakkelijk om uit te maken of er sprake is van een doffe e of een ö, wat blijkt uit "waarschijnlijk" dat zowel uitgesproken en gespelt wordt als wörschijnlak (indien stamklankverkorting met umlaut) of werschijnlijk (indien stamklankverkorting en verdoffing tot sjwa).

  • Vaak treedt de korte eu op waar in het AN een korte o gevolgd wordt door een r, of waar een stamklankverkorting is gebeurd van <ui> of <eu>.[27]
    • Voorbeelden: wörm [wørm](worm), plöts [pløts](plaats), löstere [løstere(n)](luisteren), vör [vør](onbeklemtoond voor zoals in vördeur) .[28]

De lange eu Edit

klinkt ongeveer zoals in het franse "nœd" , maar lijkt meer op de tussentaalse uitspraak van <ui>: [œ:].

  • Ze komt vaker voor dan in het AN; dikwijls is er sprake van een umlaut. Ze kan ook gediftongeerd worden tot [œY]
    • Voorbeelden: neus [nœYs], keuning [kœˑniŋ](koning), veul [vœ:l](veel), veur [vœ:r](voor)[28]

In de voorbeelden hierboven is er een onderscheid tussen 2 betekenissen van "voor", zoals is het Engels er een onderscheid is tussen "for" en "before" (onderscheid tussen een beklemtoonde en onbeklemtoonde "voor") en is het voor de begrijpelijkheid nodig voor een onderscheidende schrijfwijze

  • vör (for) als in "vör mij" of "vördeur" (voordeur)
  • veur als in "veur karsmis"(voor kerstmis, before) of "veurman"(voorman, foreman)

Echte tweeklanken Edit

De Nederlandse tweeklanken komen overeen met deze Antwerpse klanken:

De tweeklank ei/ijEdit

klinkt net als in het Franse "Maïté", in het Duitse "klein, Mainz" en het Engels "i" als een tweeklank met een a als aanvangsklinker: [ai]/[αi].

  • Voorbeelden: mijn, klein ,laweit [lɑwait] (lawaai)[29][30]

De tweeklank ui Edit

klinkt ongeveer als in het Duitse "Kreuz" [ɔə].

  • Voorbeelden: kruis [krɔəs], ruit [rɔət], buite(n) [bɔətə(n)][29]

De tweeklank au Edit

De <au>, <ou> en <auw> van het AN klinken als [a:] (de lange a van het AN)[31], maar voor een medeklinker net als in het AN [ɑu].

  • Voorbeelden: vrau [vraˑ] (vrouw), kau [ka:] (koud), kenau [kəna:]
  • Uitzonderingen zout [zɑut] koud [kɑut], stout [stɑut] en oud (in het Antwerps is er geen of weinig onderscheid in de uitspraak van "oud" en "hout" [ɑut 'ɑut] ; in andere delen van brabant glijdt die uitspraak tussen [ɑut] en [a:t]

In het AN zijn deze drie schrijftekens allemaal samengevallen tot [ɑu], dwz de vroegere uitspraak van <au>. Eerst vielen <au> en <aauw> samen tot <au(w)>, een taalverandering die tot uiting kwam in de spelling De Vries-Te Winkel in het schrappen van één a in bijvoorbeeld raauw.[32]

Later zijn ook <ou> en <au> samengevallen, maar dat heeft geen spellingwijziging met zich meegebracht. In het Antwerps is de samenval anders gebeurd: <au> en <aauw> zijn samengevallen in <aauw> waarvan het laatste deel van de tweeklank is weggevallen hetgeen resulteert in de uitspraak [a:]; daarentegen <ou> is gedeeltelijk samengevallen met de nieuwe [ɑu], behalve vóór medeklinkers.[33]

  • Er zijn echter een paar restantvormen te vinden waar de uitspraak [ɑu] soms wordt gehandhaafd ook al volgt er geen klinker op, bijvoorbeeld: zou [zɑu], wou [wɑu][34]

De tweeklank oi Edit

De "oi" heeft twee uitspraken in het antwerps de platte "" of een gesofistikeerde franse tweeklank "oua" zoals in fr: moi,

De platte versie "" werd vooral gebruikt in de volkse wijken als 'tFaboert, de Seefhoek en de Plak, een iets meer gesofistikeerde tussen vorm werd gebruikt in de binnenstad Schipperskwartier, St Andries en het volkse zuid. De gesofistikeerde franse "oua" werd vooral gebruikt in de wijken als "Jodenbuurt" (niet pejoratief bedoeld ; Stadspark, Belgielei - Boomgaardstraat, Albertpark, en de Leien (Harmonie - Desguinlei etc)

  • voorbeeld platte : ongze swa [swa] en franswaes[franswaes]
  • voorbeeld gesofistikeerde : soi naturel, abbatoir

Onechte tweeklanken Edit

  • <oei> [ʊj] klinkt hetzelfde als in het Nederlands
  • <ooi> in princiep ook, maar meestal gaat het om een oo ontstaan uit Germaans <au>[35] en dan is ze (behalve in bijvoorbeeld (h)oôi en koôi [36][37]) verkort van [uəj] naar [ʊj] - en klinkt dus gelijk aan <oei>
  • <ieuw> klinkt net als in het Nederlands als een opeenvolging van <ie> en <w>, in het Antwerps dus als [ɪ:w].
    • behalve voor het woord nieuw dat wordt vervormd tot nief(waarbij er gelijktijdig een korte en lange variant van de ie wordt gebruikt vb eenn[i:]f kostum, de lange of keurte n[i]fstrot
  • <eeuw> klinkt ongeacht de herkomst van de <ee> als [iəw][13][38], ook al kan de w soms wegvallen.[39]
  • <aai> klinkt als [ɑ:j] en is voor niet antwerps spreker moeilijk te onderscheiden van <ui> [ɔ:j]
    • Voorbeelden: waaien [wɑ:jə(n)]


Notes en references Edit

  1. Bron: Rob Belemans, Het Brabants (cd-rom Taalkamer, Huis van Alijn Gent en vakgroep Nederlandse taalkunde UGent)
  2. Antwerps schrijven, Spelling en grammatica van het 21<sup>e</sup>-eeuwse Antwerps ; Filip Camerman; Uitg. C.Devries-Brouwers, Antwerpen; 2007; blz. 178-181
  3. Antwerps schrijven, Spelling en grammatica van het 21e-eeuwse Antwerps ; Filip Camerman; Uitg. C.Devries-Brouwers, Antwerpen; 2007; blz. 38-39
  4. Antwerps schrijven, Spelling en grammatica van het 21e-eeuwse Antwerps ; Filip Camerman; Uitg. C.Devries-Brouwers, Antwerpen; 2007; blz. 35-36
  5. Antwerps schrijven, Spelling en grammatica van het 21e-eeuwse Antwerps ; Filip Camerman; Uitg. C.Devries-Brouwers, Antwerpen; 2007; blz.175
  6. Tàànder Aàntwààreps: De A-klanken
  7. {citeer boek |Achternaam = Camerman | Voornaam = F. | Datum = 2007 | Titel = Antwerps schrijven | Bladzijde = blz. 17-19 }}
  8. 8.0 8.1 8.2 Camerman, F., Antwerps schrijven, 2007.
  9. Aentwaerps.be - Woordenboek Aentwaerps - Ollands
  10. Camerman, F., Antwerps schrijven, 2007, blz. 24-25.
  11. 11.0 11.1 [1]
  12. 12.0 12.1 Camerman, F., Antwerps schrijven, 2007, blz. 25-26.
  13. 13.0 13.1 13.2 13.3 13.4 13.5 Smout, H., Het Antwerps dialect, 1905, blz. 17.
  14. http://www.aentwaerps.be/forum/topic/87/last
  15. Aentwaerps.be - Woordenboek Aentwaerps - Ollands
  16. Camerman, F., Antwerps schrijven, 2007, blz. 19-20.
  17. Camerman, F., Antwerps schrijven: Spelling en grammatica van het 21e-eeuwse Antwerps, 2007, blz. 178-181. ISBN 978-90-5927-175-3.
  18. 18.0 18.1 Smout, H., Het Antwerps dialect, 1905, blz. 23.
  19. Aentwaerps.be - Forum - Aentwaerpse woordeschat - oor- oêr- oer
  20. [http://www.aentwaerps.be/woord/1356 Aentwaerps.be - Woordenboek Aentwaerps - Ollands
  21. http://www.aentwaerps.be/tekst/403/katastroof-aentwaerpe/beko%EArd
  22. 22.0 22.1 Camerman, F., Antwerps schrijven, 2007, blz. 20.
  23. Aentwaerps.be - Woordenboek Aentwaerps - Ollands
  24. Camerman blz. 22: schroef, slùf; poep, pùp
  25. Camerman, F., Antwerps schrijven, 2007, blz. 187.
  26. Gaat de ù rechtstreeks terug op de Germaanse &#60;u&#62; of is ze secundair ontstaan uit <o> vóór nasale (n, m, ŋ)
  27. Cite error: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named CAMERMAN2007-187
  28. 28.0 28.1 Camerman, F., Antwerps schrijven, 2007, blz. 21.
  29. 29.0 29.1 Camerman, F., Antwerps schrijven, 2007.
  30. De juiste schrijfwijze is "laweit", aldus het WNT
  31. Camerman, F., Antwerps schrijven, 2007, blz. 23.
  32. {{citeer boek | Achternaam = te Winkel | Voornaam = L. A. | Medeauteurs = M. de Vries | Datum = 1914 | Titel = Woordenlijst voor de spelling der Nederlandsche taal, met aanwijzing van de geslachten der naamwoorden en de vervoeging der werkwoorden | Bladzijdes = Zoek op "7. Aau of au" | URL = http://www.gutenberg.org/files/22722/22722-h/woordenlijst1914-full.html }}
  33. Deze lijst bevestigt de regel. Smout wijst in dezelfde richting §35 (p. 14) §56 (p. 26).
  34. Tàànder Aàntwààreps: Naslag, halfklinkers en tussenklanken
  35. Philippa, M.; e.a. (red.), Etymologisch Woordenboek van het Nederlands [A-K], 2004-2006, Het lemma “gooien”; te bereiken via hetzelfde lemma in het WNT.
  36. [http://www.aentwaerps.be/forum/topic/41#p361 Aentwaerps.be - Forum - Aentwaerpse spelling en grammatica - tussen-j
  37. Soms ook bewaard in toernoôi
  38. Camerman, F., Antwerps schrijven, 2007, blz. 26.
  39. Bijvoorbeeld in de verbogen vormen van schriêwe(n)


Categorie:Fonologie

, .

Ad blocker interference detected!


Wikia is a free-to-use site that makes money from advertising. We have a modified experience for viewers using ad blockers

Wikia is not accessible if you’ve made further modifications. Remove the custom ad blocker rule(s) and the page will load as expected.